TAGS

    Οι «Απαρατήρητοι» υπό παρατήρηση

    02/12/2019 • 13:14
    Οι «Απαρατήρητοι» υπό παρατήρηση
    • shares

    Αρχίζω λέγοντας ότι οι «Απαρατήρητοι» είναι ένα πολύ γοητευτικό βιβλίο που τραβάει τον αναγνώστη από την πρώτη στιγμή.  Είναι γραμμένο «απλά» χωρίς να είναι καθόλου απλό και προκαλεί τα όρια ανάμεσα στη λογοτεχνία και την κοινωνική έρευνα. Και μια και δεν θα μπορούσα να προσκληθώ για να παρουσιάσω ένα λογοτεχνικό έργο νομίζω ότι η Αγγελική και ο εκδότης της με κάλεσαν για να μιλήσω για το βιβλίο από τη δική μου οπτική --αυτή της ψυχοκοινωνικής έρευνας. Η Αγγελική Σπανού κάνει χρήση της αφηγηματικής διερεύνησης, μια σχετικά καινούργια στη σύγχρονη ψυχολογία, γόνιμη μέθοδος στο πεδίο της κατασκευής ταυτοτήτων όπου οι ιστορίες είναι το μέσο που καθιστά κατανοητό τον εαυτό και τον κόσμο. Αν το καλοσκεφτείτε ονειρευόμαστε με έναν αφηγηματικό τρόπο, ονειροπολούμε, θυμόμαστε, προσμονούμε, ελπίζουμε, απελπιζόμαστε, αμφιβάλουμε, σχεδιάζουμε, κριτικάρουμε, μαθαίνουμε, μισούμε και αγαπούμε μέσα σε μια αφήγηση.

    «Οι Απαρατήρητοι» είναι δέκα πρόσωπα που αφηγούνται τη ζωή τους. Είναι πρόσωπα που τα προσπερνάμε στην καθημερινότητά μας σαν να είναι μέρος ενός άψυχου τοπίου –η ταμίας του supermarket, ο ντελιβεράς, η υπάλληλος στα διόδια, ο θυρωρός, η ταξιθέτρια, η τηλεφωνήτρια, ο τραυματιοφορέας, ο δικαστικός κλητήρας. Δεν τους προσέχουμε, δεν μας απασχολούν. Στην αφήγηση τους κεντρικό πρόσωπο είναι το «εγώ». Μιλώντας για τη ζωή τους είναι το «εγώ» που αφηγείται, αισθάνεται, βιώνει, αποφασίζει ή οτιδήποτε άλλο. Δεν είναι όμως ποτέ μόνο το «εγώ».  Είναι και το «εμείς»:  ο αφηγητής μέλος μιας ή περισσότερων κοινωνικών ομάδων, ο αφηγητής εκπρόσωπος συλλογικών φωνών με κοινές πολιτισμικές και κοινωνικο-ιστορικές αναφορές. Αλλά και οι άλλοι που τα υποκείμενα του βιβλίου επιλέγουν να φέρουν στην αφήγησή τους απέναντι στους οποίους τοποθετούνται και που παρουσιάζονται τόσο κοινωνικά διαφορετικοί αλλά και ταυτόχρονα ίδιοι.

    Οι άλλοι που μπορεί να υποφέρουν όπως ο αφηγητής, απλώς με έναν διαφορετικό τρόπο. Εξάλλου το ατομικό είναι πάντα κοινωνικό και το κοινωνικό «εμείς» κατοικείται από ατομικότητες. Είναι όμως και ένας τρίτος πόλος: η Σπανού που ακούει τις αφηγήσεις. Με αυτή την έννοια δεν είναι μόνον το άτομο που σκέφτεται, το cogito δώρο τoυ Διαφωτισμού, το περιχαρακωμένο άτομο στο οποίο οφείλουμε την παράδοση της αυτοβιογραφίας, του προσωπικού ημερολογίου, του πρωταγωνιστή στο μυθιστόρημα. Πρόκειται, αντίθετα, για μια συνθήκη επικοινωνιακής συναλλαγής. Αλλωστε στον πρόλογό της η συγγραφέας μιλάει για ένα κοινό βίωμα που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, για την ατμόσφαιρα και τα έντονα συναισθήματα που βιώθηκαν εκατέρωθεν. Διαβάζοντας εισπράττω ένα μήνυμα ότι η συγγραφέας τους αγαπάει τους ήρωές της. Γι’ αυτό λοιπόν αναρωτήθηκα γιατί επέλεξε να τιτλοφορήσει κάθε της περίπτωση με ουσιαστικά του άψυχου τοπίου που παραπέμπουν σε πράγματα –σακκούλες  αντί για την ταμία του supermarket, πακέτα αντί για τον ντελιβερά, καμαράκι  αντί για τον θυρωρό, μπουκαπόρτα στη θέση του παρακαδόρου του πλοίου, φουαγιέ στη θέση της ταξιθέτριας  και ούτω καθεξής. Είναι διότι ως «απαρατήρητοι» δεν δικαιούνται πρόσωπο; Είναι μήπως διότι έτσι αποστασιοποιείται εκείνη από τις ιστορίες. Μόνο η ίδια μπορεί να μας πεί.

    Ένα ερώτημα που μας συνοδεύει σε όλη την ανάγνωση του βιβλίου είναι «ποιός είναι αυτός που αφηγείται;». Η Σπανού μιλάει με τη φωνή των αφηγητών ή εκείνοι μιλούν μέσα από τη φωνή της Σπανού; Δύσκολο να το απαντήσουμε. Η ίδια λέει, πάλι στο σύντομο αλλά μεστό πρόλογο, ότι πρόκειται για μια συν-κατασκευή μέσα από αυτά που της είπαν, και από όσα δεν της είπαν. Η αυτο-αναφορική αφήγηση, όπως είναι αυτή των «Απαρατήρητων», ισχυροποιεί τα όρια μεταξύ εαυτού και του άλλου. Ωστόσο στην συν-κατασκευή για την οποία μιλάει η Σπανού, το «εγώ» έγινε «εμείς». Θεωρώ δύναμη του βιβλίου ότι  η Σπανού καταφέρνει να διαφοροποιεί το ύφος του λόγου του καθενός και της κάθε μιας και είναι τόσο ζωντανός που μέσα από την ανάγνωση ζούμε μαζί  με εκείνους τη ζωή τους. Με άλλα λόγια φτιάχνεται και ένα ακόμη «εμείς». Πρόκειται για ένα παιχνίδι πλήθους κατοπτρικών προβολών.

    Στις ιστορίες που μοιράστηκαν αυτά τα δέκα πρόσωπα με την Αγγελική Σπανού απαντούν στο άρρητο ερώτημα «ποιός ή ποιά είσαι;» μέσα στο πλήθος των καθημερινών καθημερινών διαδραστικών πρακτικών. Οι ταυτότητες που αναδύονται είναι αποτέλεσμα πλοήγησης ανάμεσα στον αμετάβλητο χρόνο και στην κίνηση---αυτό που όσοι ασχολούνται με την αφήγηση ονομάζουν διαχρονική ταυτοτική πλοήγηση.  Οι αφηγήσεις συναρθρώνουν τα συμβάντα μέσα στο χρόνο σε συνεκτικές και αλληλεξαρτώμενες σχέσεις. Η αφήγηση για το τότε και το εκεί απηχεί το εδώ και το τώρα, της στιγμής που παράγεται ο λόγος.  Δηλαδή υπάρχουν κάποιες χωρο-χρονικές συντεταγμένες που αποτελούν υλικό για την κατασκευή της ταυτότητας του υποκειμένου και που εδράζουν στο παρελθόν ή στο φαντασιωτικό μέλλον και οι οποίες έχουν νόημα για το υποκείμενο στον ενεστώτα χρόνο. 


    Διαβάστε όλο το θέμα στο TVXS.gr
    Γράψτε το σχόλιο σας...
    30/10/2019 • 07:14

    Κομβικός παράγοντας το κίνητρο σε Λονδίνο και Νάπολι

    Προβάδισμα νίκης σε εκτός έδρας αποστολές έχουν απόψε η Λειψία, η Αμπερντίν και η Ρέϊντζερς. Με βάση το κίνητρο μπορεί να καταφέρει κάτι καλό η Γιουνάϊτεντ στο Λονδίνο ενώ ματς με πολλά γκολ περιμένουμε στη Νάπολι.